Zadivljujuća prošlost, budućnost koja obećava

Bayer-ov Aspirin^® puni 110 godina

Prvobitno je plasiran na tržište kao sredstvo protiv bolova 1899. godine, a kardiovaskularne koristi ovog proizvoda prvi put su praćene tek više od pola veka kasnije
Potencijalne nove primene za Bayer-ov Aspirin - od snižavanja krvnog pritiska do sprečavanja karcinoma - i dalje se istražuju

Beograd, 05. mart 2009. godine - Bayer-ov Aspirin pojavio se 1899. godine - u vreme kada su opcije medicinskog lečenja bile ograničene i kada je otkriće insulina i penicilina bilo više od dve decenije daleko. Do ove, 2009. godine, u kojoj ovaj lek proslavlja svoj 110. rođendan, impresivni istorijat njegovih naučno i klinički dokazanih koristi proširio se sa ublažavanja bolova i groznice na prevenciju kardiovaskularnih bolesti (KVB) kao što su srčani udari i ishemični moždani udar - zapravo, Aspirin je odobren širom sveta za prevenciju drugog ili povratnog KVB slučaja, a u 38 zemalja odobren je za primarnu prevenciju kardiovaskularnih bolesti. Ta ključna uloga Aspirina u malim dozama i dalje dobija podršku i potporu od strane globalne naučne zajednice, kroz mnogobrojne međunarodne i nacionalne medicinske smernice. Od svega najviše začuđuje činjenica da se, i 110 godina od svog nastanka, Aspirin i dalje nalazi u prvim redovima medicinskog napretka, dok su neki drugi lekovi njegovog doba ostali po strani.

"U Srbiji bolesti srca i krvnih sudova (infarkt miokarda i šlog na prvom mestu) predstavljaju uzrok smrti u 56 odsto slučajeva. Prevedno u brojke, to praktično znači da svake godine u Srbiji umre ceo jedan grad veličine Lazarevca. Zato je izuzetno važna uloga koju Aspirin ima u prevenciji kardiovaskularnih bolesti." kazao je prof. dr Miloje Tomašević, kardiolog iz Kliničkog centra Srbije.

S naizgled neogrančenim potencijalom, Aspirin ostaje jedan od najproučavanijih lekova u svetu danas. Koristeći kao osnovu preko 200 kliničkih studija u koje je bilo uključeno više od 200.000 pacijenata i koje su se bavile kardiovaskularnim koristima Aspirina, istraživači u zemljama širom sveta nastavljaju da istražuju potencijalne koristi Aspirina i u drugim stanjima bolesti. Istraživači su uzbuđeni zbog nade koju Aspirin budi kada je u pitanju pomoć u sprečavanju, lečenju i upravljanju drugim bolestima – uključujući neke vrste karcinoma, Alchajmerovu bolest i hipertenziju – iako je dalje istraživanje svakako neophodno da bi takva primena ovog leka mogla da se preporuči.

Poslednjih godina, tokom tri objavljene studije s pogledom u budućnost, ustanovljeno je da Aspirin u malim dozama dovodi do merljivog smanjuje rizik ponovnog javljanja potencijalno kancerogenog rasta u debelom crevu kod pacijenata sa istorijom kolorektalnog karcinoma ili adenoma.

Druga studija, nedavno završena u Italiji , pokazala je da Aspirin u malim dozama koji se uzima uveče pre spavanja, snižava nivo krvnog pritiska kod pacijenata kod kojih se smatra da postoji potencijalna hipertenzija. Ovo rano istraživanje može jednoga dana imati važne implikacije za pacijente sa hipertenzijom (visok krvni pritisak), koja predstavlja značajan faktor rizika za kardiovaskularne bolesti. Prema mišljenju Svetske zdravstvene organizacije i američkih Centara za kontrolu i prevenciju bolesti, u većini zemalja, do 30 odsto odraslih osoba pati od hipertenzije, a dodatnih 50 do 60 odsto odraslih bili bi zdraviji kad bi snizili svoj krvni pritisak.

110 godina – od bola do prevencije

Aspirin je prvobitno razvijen 1897. godine kao sredstvo protiv bolova usled artritisa i ubrzo je postao sredstvo protiv bolova koje zauzima prvo mesto u svetu. Više od 70 godina kasnije, Aspirin se i dalje koristi kao sredstvo protiv bolova po izboru, a našao je mesto i u kapsuli svemirskog broda Apolo 11 kada se čovek prvi put spustio na mesec. Zatim, 1971. godine, Ser Džon Vejn otkrio je mehanizam punog dejstva Aspirina. Bilo je to oktriće koje je 1982. godine Vejnu donelo Nobelovu nagradu za fiziologiju medicine, i koje je dovelo do konačnog priznanja koristi Aspirina u prevenciji kardiovaskularnih bolesti.

"Dok izraz ‘uzmi dva aspirina i pozovi me ujutru’ i dalje predstavlja oznaku savremene zdravstvene zaštite u 21. veku, Aspirin ne samo da ublažava naš bol, i groznicu i bori se protiv upale, već svake godine spašava hiljade života pacijenata koji su doživeli srčani udar," kazao je dr Dušan Avramović iz Bayera "Kao najistaknutija svetska kompanija koja proizvodi aspirin, Bayer je ponosan na legat aspirina kao leka koji produžuje i spašava život. Međutim, mi se i dalje angažujemo na širenju svesti o ovom leku i njegovoj odgovarajućoj upotrebi među onima koji od njega mogu imati najviše koristi."

Neiskorišćeno sredstvo koje spašava život

S obzirom na njegov izuzetan legat i činjenicu da se milioni ljudi nalaze na režimu svakodnevne upotrebe aspirina u malim dozama koje im je preporučio lekar, teško je poverovati da se Aspirin nedovoljno koristi. Ipak, sve je više dokaza o tome da se Aspirin u malim dozama izuzetno malo primenjuje kod pojedinaca koji bi od njegove upotrebe imali koristi.

Među onima koji su na režimu Aspirina prema savetu lekara, polovina koristi Aspirin radi sekundarne prevencije. Istraživači su nedavno objavili da je primena terapije u sekundarnoj prevenciji oboljenja koronarne arterije povećana, ali da još uvek nije optimalna. Istraživači su istakli nalaz po kom gotovo 30 odsto pacijenata ne uzima Aspirin dosledno.

Novije istraživanje pokazuje da je samo 25 odsto pacijenata sa najvećim rizikom od srčanog udara dobilo savet od svog lekara da koristi Aspirin, iako terapija Aspirinom može da smanji rizik od prvog srčanog udara za do 30 odsto, a kombinovani rizik od srčanog udara, moždanog udara i vaskularne smrti za do 21 odsto.

"Kao lek sa izuzetnom dostupnošću i s pristupačnom cenom, Aspirin predstavlja jedno od najznačajnijih otkrića našeg doba. Bolovi koje je on ublažio i životi koje je produžio tokom poslednjih 110 godina neprocenjivi su," kaže prof. dr Miloje Tomašević "Ipak, najuzbudljivija će biti naučna dostignuća vezana za Aspirin koja će se tek otkriti tokom narednih decenija i nadalje."

Ipak, kao što je to slučaj sa svim lekovima, Aspirin nije za svakoga. Utvrđivanje ko je odgovarajući kandidat za terapiju Aspirinom predstavlja odluku koja mora da se donese u konsultaciji između lekara i pacijenta. Pacijenti treba uvek da razgovaraju sa svojim lekarima pre nego što započnu, ili prilagode, režim Aspirina u malim dozama.