|
Istorija pilule za kontracepciju
Sitne kao sočivo i zelene kao grašak – male tablete, upakovane u srebrnastu aluminijumsku foliju, bile su predodređene da pre 50 godina izemene svet i započnu revoluciju. Međutim, do tada, bio je to dug put…
Pre 4000 godina
Stari Egipćani još tada su imali metodu kontracepcije: oni su mleli seme šipka i, uz pomoć voska, pravili su čepiće koji su se stavljali u vaginu. To voće sadrži prirodni estrogen i moguće je da je ta egipatska smeša, poput savremene pilule, sprečavala ovulaciju.
1550 godina pre nove ere
Nešto što verovatno predstavlja prvi recept za kontraceptivno sredstvo napisano je na papirusu. Istoričari pretpostavljaju da je ta supstanca bila krokodilski izmet koji je žena stavljala u vaginu pre polnog odnosa.
Srednji vek
Ljudi su koristili kondome izrađene od životinjskih creva ili riblje kože, a ponekad čak i od platna. To nisu bile efikasne metode kontracepcije; neželjena trudnoća bila je česta pojava.
1901.
Prvo ozbiljno istraživanje je u toku. Fiziolog Ludvig Haberland (Ludwig Haberlandt) iz Insbruka (1885 – 1932) dokazao je da menstruaciju regulišu hormoni koji se proizvode centralno u mozgu i u jajnicima.
1919.
U eksperimentima sa životinjama, Haberland otkriva princip pilule. On može da dokaže da se transplantacijom jajnika skotnih ženki kunića u neskotne ženke sprečava ovulacija.
1923.
Haberland ubrizgava ekstrakte placente u plodne životinje i one privremeno postaju sterilne.
1928.
Kompanija Schering uvodi Progynon®, prvi hormonski proizvod.
1929.
Adolf Butenand (Adolf Butenandt) (1903 – 1995), biohemičar i, kasnije, dobitnik Nobelove nagrade, uspeva da izoluje estron, prvi ženski polni hormon.
1933.
Kompanija Schering uvodi Proluton®, prvi preparat sa biološkim progestogenom.
1934.
U glavnoj laboratoriji kompanije Schering AG hemičari Švenk (Schwenk) i Hildebrand (Hildebrand) razvijaju sintezu estradiola. To je osnova za savremene proizvode za hormonsku terapiju. Butenand i drugi naučnici uspevaju da izoluju polni hormon progesteron (lutealni hormon) iz jajnika svinje.
1936.
Američki naučnici pokazuju da progesteron može da spreči ovulaciju.
1938.
Hans Inhofen (Hans Inhoffen) i Valter Holveg (Walter Hohlweg), zaposleni u kompaniji Schering, stvaraju istoriju: u glavnoj laboratoriji oni razvijaju etinilestradiol, prvi oralno aktivni estrogen na svetu. Čak i danas ta supstanca predstavlja estrogenu komponentu u gotovo svakom klasičnom kontraceptivnom sredstvu. Ovi naučnici uspeli su i da proizvedu prvi preparat sa sintetičkim progestinom.
1942.
Američki hemičar Rasel Marker (Russell Marker) sakuplja korenje divljeg jama (Dioscorea) u Meksiku i od njega proizvodi čist progesteron.
1944.
Naučnici Bikenbah (Bickenbach) i Paulikovic (Paulikovics) iz Getingena proučavaju sprečavanje ovulacije kod žena posredsvom progesterona.
1950.
Margaret Sanger (Margaret Sanger), osnivač Američke federacije za planirano roditeljstvo, upoznaje biohemičara po imenu Gregori Pinkas (Gregory Pincus). Sedamdesetjednogodišnja Margaret Sanger uverava Pinkasa u neophodnost hormonskog kontraceptivnog sredstva i, zajedno sa dobrotvorkom Ketrin Makormik (Katherine McCormick) sakuplja 50.000 dolara za finansiranje njegovog istraživanja.
1951.
U Meksiku, hemičar Karl Djerasi (Carl Djerassi) sintetizuje noretindron, prvi sintetički oralno aktivni progesteron.
1956.
Prof. Dr. Gregori Pinkas, njegov kolega Dr. Min Čuh Čang (Min Chuh Chang) i Dr. Džon Rok (John Rock), ginekolog sa Harvarda, izvode prve probe sa 60 dobrovoljno prijavljenih žena. Iste godine, Pincas izvodi prvu veliku probu sa 6.000 učesnika u Portoriku i na Haitiju – uspešno.
1960.
Enovid®, proizveden u američkoj kompaniji Searle, uvodi se kao kontraceptivno sredstvo u Sjedinjenim Američkim Državama.
1961.
Zid deli Nemačku na Zapadnu i Istočnu. Konrad Adenauer postaje kancelar po četvrti put. „Tvist“ osvaja plesne podijume. U industriji je praktično postignuta 45-časovna radna nedelja. Međutim, u retrospektivi, ono što je najznačajnije dešava se 1. juna 1961. godine – medicinska revolucija. Kompanija Bayer Schering Pharma (tada Schering AG) uvodi Anovlar® u Zapadnoj Nemačkoj kao prvo oralno kontraceptivno sredstvo u Evropi, posle plasiranja tog proizvoda na australijsko tržište iste godine. Ovaj proizvod dostupan je samo u apotekama i može se dobiti samo uz lekarski recept. 200 vodećih istoričara zaključilo je da ni Ajnštajnova teorija relativiteta, ni atomska bomba, pa čak ni moć računara i interneta nisu imali snažniji uticaj na društvo u 20. veku od kontraceptivne pilule.
1965.
Kompanija VEB Jenapharm nudi Ovosiston®, prvo hormonsko kontraceptivno sredstvo u Istočnoj Nemačkoj.
1965 - 1968.
Težak početak: prvih godina, pilula predstavlja veoma kontroverznu temu u Evropi. Preporučuje se samo za regulisanje menstrualnih poremećaja i prepisuje se isključivo udatim ženama.
1968.
Studentski protesti i seksualna revolucija menjaju situaciju. Pilula postaje simbol društvene promene u zapadnom svetu. O seksualnosti i kontracepciji po prvi put se raspravlja javno. Pilula predstavlja oslobođenu seksualnost. Ljudi – uglavnom žene – bore se za jednaka prava i demonstriraju na ulicama. Naše društvo danas još uvek ima koristi od toga.
Naslov „Sloboda za Pilulu!“ pojavljuje se u časopisu „Konkret“ jula 1968. godine. Taj časopis moli svoje čitaoce da saopšte adrese lekara koji su spremni da prepišu pilulu neudatim ženama. Odgovor je neodoljiv; urednici su preplavljeni pismima. Iako nije imalo takvu nameru, uredništvo časopisa "Konkret" postaje vrlo traženo mesto za kontakt.
Rane sedamdesete godine 20. veka
Seksualna revolucija pokazuje svoje efekte. Pilula više ne predstavlja predmet razmirica. Milioni žena koriste je kao nešto što se razume samo po sebi i što sada dovodi do sasvim drugačijeg problema. 11. juna 1971. godine nemačke nedeljne novine „Die Zeit“ pišu: „Panika zbog Pilule“. Smanjenje broja rođene dece i na istoku i na zapadu izaziva nesigurnost; kontraceptivno sredstvo optuženo je da izaziva „izumiranje Nemaca“. Kako kasnije otkrivaju naučne i demografske rasprave, to uverenje je pogrešno.
Sedamdesete i osamdesete godine 20. veka
Kompanija Bayer Schering Pharma (tada Schering) učvršćuje svoju vodeću ulogu i uvodi čitav niz inovativnih proizvoda:
- Neogynon® koji sadrži novi progestin levonorgestrel
- Microlut® kao prvu progestin pilulu koja je poznata i kao „minipilula“ i koja sadrži samo levonorgestrel u količini od 30 mcg
- Microgynon® kao prvu “mikropilulu” na svetu koje sadrži samo 30 mcg ethinilestradiola uz progestogen levonorgestrel – raniji preparati sadržali su 50 mcg
- Sequilar® kao prvu bifaznu pilulu
- Diane®-35 za tretman akni i drugih znakova androgenizacije kod žena koje žele oralnu kontracepciju
- Triquilar® kao prvu trifaznu pilulu
1987.
Kompanija Bayer Schering Pharma (tada Schering) uvodi Femovan®, prvu pilulu koja sadrži novi progestogen gestoden.
Devedesete godine 20. veka
Uvodi se prvo hormonsko kontraceptivno sredstvo sa dugotrajnim dejstvom, Mirena®. To je unutarmaterični sistem sa levonorgestrelom koji ispušta vrlo male količine tog progestogena (20 mcg dnevno) direktno u matericu tokom perioda do pet godina.
Od 2000. godine do danas
Pilula i druga kontraceptivna sredstva predstavljaju uobičajen deo života. Cilj trenutnog razvoja u oblasti tih proizvoda jeste da se poveća broj opcija i da se ponude novi proizvodi sa dodatnim blagodetima. Zahvaljujući jedinstvenom profilu drospirenona, progestogena razvijenog u kompaniji Bayer Schering Pharma (tada Schering), savremena kontraceptivna sredstva iz porodice YAZ® osim kontracepcije pružaju i dodatne blagodeti. Drospirenon, na primer, sprečava zadržavanje vode izazvano estrogenom koje se često javlja kod drugih oralnih sredstava za kontracepciju.
Godine 2009. preparat Qlaira® kompanije Bayer Schering Pharma predstavlja još jednu prekretnicu u oblasti oralne kontracepcije. S kombinacijom estradiol valerata i dienogesta u jedinstvenom režimu doziranja, Qlaira® predstavlja prvo sredstvo u novoj klasi oralnih kontraceptivnih sredstava koja daju estradiol, estrogen ekvivalentan onom koje proizvodi telo žene.
Dodatak:
Kratke biografije
Profesor Dr. Adolf Butenand rođen je 24. marta 1903. godine u gradu Bremerhaven-Lehe. Njegov naučni rad uglavnom je pokrivao oblast steroidnih hormona. Dvadesetih i tridesetih godina 20. veka on i njegove kolege imali su značajnu ulogu u izolovanju i karakterizaciji ženskih i muških polnih hormona. Godine 1939, deset godina posle njegove analize strukture estrona, Butenand je dobio Nobelovu nagradu za hemiju, za svoja pionirska ispitivanja polnih hormona.
Profesor Karl Djerasi rođen je u Beču 1923. godine. Hemičar Djerasi imao je važnu ulogu u razvoju pilule. U svojoj autobiografiji on sebe naziva „majkom pilule“. Taj čovek istovremeno je naučnik, istraživač, pronalazač, umetnik, muzičar, pisac i kosmpolita. Međutim, on je, pre svega, sintetički hemičar koji je sistematično doprineo razvoju organske hemije, nauke o ugljovodoničnim jedinjenjima.
U 19. veku organska hemija pojavila se kao pokušaj da se analizira struktura hemijskih supstanci koje su bile izolovane iz biljnih ili životinjskih izvora. Posle toga, sintetički hemičari mogli su da otpočnu sa svojim radom. Djerasi je to učinio s velikom posvećenošću i uspehom. On je sintetizovao kortizon, hormon koji nastaje u nadbubrežnim žlezdama, i imao je značajnu ulogu u pronalaženju pilule. Kao vođa tima hemičara u kompaniji „Syntex“ u Meksiko Sitiju, 15. oktobra 1951. godine uspeo je da stvori prvi sintetički progestin, značajan sastojak kontraceptivnih pilula. Danas, ovaj hemičar predaje na čuvenom Univerzitetu Stanford, a piše i pozorišne komade. Još uvek se bavi istraživanjem steroida i antibiotika.
Profesor Dr. Valter Holveg rođen je u Beču 10. oktobra 1902. godine. Kada je imao 24 godine, započeo je svoju profesionalnu karijeru kao endokrinolog. Godine 1928. zaposlio se u kompaniji Schering AG. Samo dve godine kasnije postao je načelnik odeljenja za istraživanje hormona. Posle rata, postao je šef laboratorije ginekološke bolnice Šarite (Charité) (univerzitetske bolnice u Berlinu). Godine 1952. postao je profesor endokrinologije na Humboltovom univerzitetu u Berlinu, a od 1962. do 1973. godine bio je šef laboratorije za hormone u univerzitetskoj bolnici za žene u Gracu, u Austriji. Tokom svoje izuzetno uspešne profesionalne karijere, Holveg je objavio više od 200 pionirskih članaka. Umro je 1992. godine.
Profesor Dr. Hans Herlof Inhofen (Hans Herloff Inhoffen) rođen je 9. marta 1906. godine u mestu Deren (Döhren) nedaleko od Hanovera. Godine 1930. stekao je zvanje hemičara na Univerzitetu Fridrih Vilhelm u Berlinu. Godine 1935. počeo je da radi u glavnim laboratorijama kompanije Schering-Kahlbaum AG; samo godinu dana kasnije našao se na čelu hemijskog farmaceutskog istraživanja. Od 1946. do 1974. godine bio je profesor i direktor hemijskog instituta na Tehničkom univerzitetu u Braunšvajgu. Inhofen je otišao u penziju 1974. godine, a umro je 1992.
Dr. Gregori Gudvin Pinkas (Gregory Goodwin Pincus) rođen je 1903. godine u Bostonu, u Sjedinjenim Američkim Državama. Od 1950. godine Pinkas, biolog i fiziolog, razvijao je i testirao hormonska kontraceptivna sredstva po prvi put i tako uspostavio prvu praktičnu i efikasnu metodu kontrole rađanja.
Margaret Sanger rođena je 14. septembra 1878. godine kao šesto od jedanaestoro dece u porodici Higins (Higgins) u mestu Korning, u Njujorku. Odrasla je u strogo religioznoj katoličkoj porodici.
U gradu Njujorku pridružila se Socijalnoj demokratskoj partiji i organizovala štrajkove. Kao medicinska sestra uglavnom je negovala trudnice i razgovarala s njima o seksualnosti. Godine 1912. počela je da piše redovnu kolumnu o seksualnom obrazovanju za list „Njujork Kol“ („The New York Call“). Kolumna je objavljivana pod naslovom „Šta svaka devojka treba da zna“. Rad Margaret Sanger neprestano je bio cenzurisan. Patnje žena koje su često pokušavale da odgaje mnogobrojnu decu u teškom siromaštvu i prerana smrt njene majke, navele su je da postane neko ko predlaže kontrolu rađanja. Od 1917. godine objavljivala je obrazovni časopis pod nazivom „Pregled kontrole rađanja“. Godine 1921. osnovala je Američku ligu za kontrolu rađanja, a 1922. Nacionalni odbor za savezno zakonodavstvo o kontroli rađanja. Godine 1927. osnovala je Konferenciju za svetsko stanovništvo u Ženevi, u Švajcarskoj.
Njen rad neprestano je bio ometan. Naročito je morala da se bori protiv takozvanog „Komstokovog zakona“ iz 1873. godine, američkog Saveznog zakona koji je predviđao kaznu za širenje informacija o kontroli rađanja. Međutim, njeni napori nisu bili naročito uspešni. Tek 1936. godine sud je ukinuo taj zakon za lekare, a tek mnogo kasnije, 1971. godine, zakon je ukinut u potpunosti.
Početkom pedesetih godina 20. veka nauka je napredovala začuđujuće krupnim koracima i Margaret Sanger uspela je da nagovori Gregorija Pinkasa da pokuša da pronađe efikasno kontraceptivno sredstvo za žene. Godine 1952. Margaret Sanger osnovala je Međunarodnu federaciju za planirano roditeljstvo (IPPF), čiji se nemački ogranak zove „Pro Familia“. Margaret Sanger bila je predsednik te Federacije sve do 1959. godine. Kada je konačno otišla u pošteno zarađenu penziju, IPPF je bila najveća privatna organizacija za planiranje porodice na svetu. Margaret Sanger umrla je 9. juna 1966. godine u Tusonu, u Arizoni, u 88. godini, samo nekoliko meseci posle odluke Vrhovnog suda SAD da legalizuje kontrolu rađanja za bračne parove.
|
